गुरुचरित्र – अध्याय चौतिसावा

गुरूवार, 26 नोव्हेंबर 2020 (14:07 IST)
॥ श्रीगणेशाय नमः ॥
 
श्रीगुरु म्हणती दंपतीसी । ऐसा पराशर ऋषि ।
तया काश्मीर राजासी । रुद्राक्षमहिमा निरोपी ॥१॥
 
तया राजकुमाराचे । विस्तारोनि सुधावाचे ।
सांगितले पूर्वजन्माचे । चरित्र सर्व ॥२॥
 
संतोषोनि तो राजा । लागला त्याचे पादांबुजा ।
कर जोडोनिया वोजा । विनवीतसे परियेसा ॥३॥
 
राजा म्हणे ऋषीश्वरासी । स्वामी निरोपिले आम्हांसी ।
पुण्य घडले आत्मजासी । रुद्राक्षधारणे करोनिया ॥४॥
 
पूर्वजन्मी अज्ञानेसी । रुद्राक्ष बांधिले तिणे वेश्यी ।
त्या पुण्ये दशा ऐशी । प्राप्त झाली स्वामिया ॥५॥
 
ज्ञानवंत आता जाण । करिती रुद्राक्षधारण ।
पुढे यांचे लक्षण । कवणेपरी वर्ततील ॥६॥
 
भूतभविष्य-वर्तमानी । त्रिकाळज्ञ तुम्ही मुनि ।
सांगा स्वामी विस्तारोनि । माझेनि मंत्रिकुमराचे ॥७॥
 
ऐकोनि रायाचे वचन । सांगे ऋषि विस्तारोन ।
दोघा कुमारकांचे लक्षण । अपूर्व असे परियेसा ॥८॥
 
ऋषि म्हणे रायासी । पुत्रभविष्य पुससी ।
ऐकोनि दुःख पावसी । कवणेपरी सांगावे ॥९॥
 
राव विनवी तये वेळी । निरोपावे सकळी ।
उपाय करिसी तात्काळी । दुःखावेगळा तूचि करिसी ॥१०॥
 
ऐकोनिया ऋषीश्वर । सांगता झाला विस्तार ।
ऐक राजा तुझा कुमार । बारा वर्षे आयुष्य असे ॥११॥
 
तया बारा वर्षात । राहिले असती दिवस सात ।
आठवे दिवसी येईल मृत्यु । तुझ्या पुत्रासी परियेसा ॥१२॥
 
ऐकोनि ऋषीचे वचन । राजा मूर्च्छित जाहला तत्क्षण ।
करिता झाला रुदन । अनेकपरी दुःख करित ॥१३॥
 
ऐकोनि राजा तये वेळी । लागला ऋषीच्या चरणकमळी ।
राखे राखे तपोबळी । शरणागत मी तुझा ॥१४॥
 
नानापरी गहिवरत । मुनिवराचे चरण धरित ।
विनवीतसे स्त्रियांसहित । काय करावे म्हणोनिया ॥१५॥
 
दयानिधि ऋषीश्वरु । सांगता झाला विचारु ।
शरण रिघावे जगद्गुरु । उमाकांत शिवासी ॥१६॥
 
मनीचे भय त्यजुनी । असावे आता शिवध्यानी ।
तो राखील शूलपाणी । आराधावे तयाते ॥१७॥
 
जिंकावया काळासी । उपाय असे परियेसी ।
सांगेन तुम्हा विस्तारेसी । एकचित्ते अवधारा ॥१८॥
 
स्वर्ग मृत्य पाताळासी । देव एक व्योमकेशी ।
निष्कलंक परियेसी । चिदानंदस्वरूप देखा ॥१९॥
 
ऐसा देव मूर्तिमंत । रजोरूपे ब्रह्मा सृजत ।
सृष्टि करणार समर्थ । वेद चारी निर्मिले ॥२०॥
 
तया चतुर्वेदांसी । दिधले तया विरंचीसी ।
आत्मतत्त्वसंग्रहासी । ठेविली होती उपनिषदे ॥२१॥
 
भक्तवत्सल सर्वेश्वर । तेणे दिधले वेदसार ।
रुद्राध्याय सुंदर । दिधला तया विरंचीसी ॥२२॥
 
रुद्राध्यायाची महिमा । सांगता असे अनुपमा ।
याते नाश नाही जाणा । अव्यय असे परियेसा ॥२३॥
 
पंचतत्त्व शिवात्मक । रुद्राध्याय असे विशेष ।
ब्रह्मयाने चतुर्मुख । विश्व सृजिले वेदमते ॥२४॥
 
तया चतुर्मुखी देखा । वेद चारी सांगे निका ।
वदन दक्षिण कर्ण एका । यजुर्वेद निरूपिला ॥२५॥
 
तया यजुर्वेदांत । उपनिषदसार ख्यात ।
रुद्राध्याय विस्तारत । सांगे ब्रह्मा मुनिवरांसी ॥२६॥
 
समस्त देवऋषींसी । मरीचि अत्रि परियेसी ।
आणिक सकळ देवांसी । सांगे ब्रह्मा तये वेळी ॥२७॥
 
तेचि ऋषि पुढे देखा । शिकविती आपुले शिष्यादिका ।
त्यांचे शिष्य पुढे ऐका । आपुल्या शिष्या शिकविले ॥२८॥
 
पुढे त्यांचे पुत्रपौत्री । विस्तार झाला जगत्री ।
शिकविले ऐका पवित्री । रुद्राध्याय भूमीवरी ॥२९॥
 
त्याहूनि नाही आणिक मंत्र । त्वरित तप साध्य होत ।
चतुर्विध पुरुषार्थ लाधे त्वरित परियेसा ॥३०॥
 
नानापरीची पातके । केली असती अनेके ।
रुद्रजाप्ये सम्यके । भस्म होती परियेसा ॥३१॥
 
आणिक एक नवल केले । ब्रह्मदेव सृष्टि रचिले ।
वेदतीर्थ असे भले । स्नानपान करावे ॥३२॥
 
त्याणे कर्मे परिहरती । संसार होय निष्कृति ।
जे जन श्रीगुरु भजती । ते तरती भवसागर ॥३३॥
 
सुकृत अथवा दुष्कृत । जे जे कीजे आपुले हीत ।
जैसे पेरिले असे शेत । तेचि उगवे परियेसा ॥३४॥
 
सृष्टिधर्मप्रवृत्तीसी । ब्रह्मे रचिले परियेसी ।
आपुले वक्षपृष्ठेसी । धर्माधर्म उपजवी ॥३५॥
 
जे जन धर्म करिती । इह पर सौख्य पावती ।
जे अधर्मे रहाटती । पापरूपी तेचि जाणा ॥३६॥
 
काम क्रोध लोभ जाण । मत्सर दंभ परिपूर्ण ।
अधर्माचे सुत जाण । इतुके नरकनायक ॥३७॥
 
गुरुतल्पगसुरापानी । कामुक जे परिपुर्णी ।
पुल्कस्वरूप अंतःकरणी । तेचि प्रधान नरकाचे ॥३८॥
 
क्रोधे पितृवधी देखा । मातृवधी असती जे का ।
ब्रह्महत्यादि पातका । कन्याविक्रयी जे जन ॥३९॥
 
इतुके क्रोधापासूनि । उद्‌भव झाले म्हणोनि ।
पुत्र जहाले या कारणी । क्रोधसुत तया म्हणती ॥४०॥
 
देवद्विजस्वहरण देखा । ब्रह्मस्व घेवोनि नेदी जो का ।
सुवर्णतस्कर ऐका । लोभपुत्र तया नाव ॥४१॥
 
ऐशा पातकांसी । यमे निरोपिले परियेसी ।
तुम्ही जावोनि मृत्युलोकासी । रहाटी करणे आपुले गुणे ॥४२॥
 
तुम्हासवे भृत्य देखा । देईन सर्व उपपातका ।
सकळ पाठवावे नरका । जे जन असती भूमीवरी ॥४३॥
 
यमाची आज्ञा घेवोनि । आली पातके मेदिनी ।
रुद्रजपत्याते देखोनि । पळोनि गेली परियेसा ॥४४॥
 
जावोनिया यमाप्रती । महापातके विनविती ।
गेलो होतो आम्ही क्षिती । भयचकित होउनी आलो ॥४५॥
 
जय जयाजी यमराया । आम्ही पावलो महाभया ।
किंकर तुमचे म्हणोनिया । प्रख्यात असे त्रिभुवनी ॥४६॥
 
आम्ही तुमचे आज्ञाधारी । निरोपे गेलो धरित्री ।
पोळलो होतो वह्निपुरी । रुद्रजप ऐकोनि ॥४७॥
 
क्षितीवरी रहावयासी । शक्ति नाही आम्हांसी ।
पाहता रुद्रजपासी । पोळलो आम्ही स्वामिया ॥४८॥
 
ग्रामी खेटी नदीतीरी । वसती द्विज महानगरी ।
देवालयी पुण्यक्षेत्री । रुद्रजप करिताती ॥४९॥
 
कवणेपरी आम्हा गति । जाऊ न शको आम्ही क्षिती ।
रुद्रजप जन करिताती । तया ग्रामा जाऊ न शको ॥५०॥
 
आम्ही जातो नरापासी । वर्तवितो पातकासी ।
होती नर महादोषी । मिति नाही परियेसा ॥५१॥
 
प्रायश्चित्तसहस्त्रेसी जो का नव्हे पुण्यपुरुषी ।
तैसा द्विज परियेसी । पुण्यवंत होतसे ॥५२॥
 
एखादे समयी भक्तीसी । म्हणती रुद्राध्यायासी ।
तो होतो पुण्यराशि । पाहता त्यासी भय वाटे ॥५३॥
 
तैसा पापी महाघोर । पुण्यवंत होतो नर ।
भूमीवरी कैसे आचार । आम्हा कष्ट होतसे ॥५४॥
 
काळकूट महाविष । रुद्रजाप्य आम्हा दिसे ।
शक्ति नाही आम्हांसी । भूमीवरी जावया ॥५५॥
 
रुद्रजाप्यविषासी । शमन करावया शक्त होसी ।
रक्ष गा रक्ष गा आम्हांसी । विनविताती पातके ॥५६॥
 
इतुके बोलती पातके । ऐकोनि यममाथा तुके ।
कोपे निघाला तवके । ब्रह्मलोका तये वेळी ॥५७॥
 
जाऊनिया ब्रह्मयापासी । विनवी यम तयासी ।
जय जयाजी कमळवासी । सृष्टिकारी चतुर्मुखा ॥५८॥
 
आम्ही तुझे शरणागत । तुझे आज्ञे कार्य करित ।
पापी नराते आणित । नरकालयाकारणे ॥५९॥
 
महापातकी नरांसी । आणू पाठवितो भृत्यांसी ।
पातकी होय पुण्यराशि । रुद्रजप करूनिया ॥६०॥
 
समस्त जाती स्वर्गासी । महापातकी अतिदोषी ।
नाश केला पातकांसी । शून्य जहाले नरकालय ॥६१॥
 
नरक शून्य झाले सकळ । माझे राज्य निष्फळ ।
समस्त जहाले कैवल्य । उत्पत्ति राहिली स्वामिया ॥६२॥
 
याते उपाय करावयासी । देवा तू समर्थ होसी ।
राखे राखे आम्हांसी । राज्य गेले स्वामिया ॥६३॥
 
तुम्ही होउनी मनुष्यासी । स्वामित्व दिधले भरवसी ।
रुद्राध्यायानिधानेसी । कासया साधन दिधलेत ॥६४॥
 
याकारणे मनुष्य लोकी । नाही पापलेश ।
रुद्रजपे विशेष । पातके जळती अनेक ॥६५॥
 
येणेपरी यम देखा । विनविता झाला चतुर्मुखा ।
प्रत्युत्तर देतसे ऐका । ब्रह्मदेव यमासी ॥६६॥
 
अभक्तीने दुर्मदेसी । रुद्रजप करिती यासी ।
अज्ञानी लोक तामसी । उभ्यानी निजूनी पढती नर ॥६७॥
 
त्याते अधिक पापे घडती । ते दंडावे तुवा त्वरिती ।
जे का भावार्थे पढती । ते त्वा सर्वदा वर्जावे ॥६८॥
 
बाधू नका तुम्ही ऐका । सांगावे ऐसे पातका ।
रुद्रजपे पुण्य विशेखा । जे जन पढती भक्तीसी ॥६९॥
 
पूर्वजन्मी पापे करिती । अल्पायुषी होऊनि उपजती ।
तया पापा होय निष्कृति । रुद्रजपेकरूनिया ॥७०॥
 
तैसे अल्पायुषी नरे । रुद्रजप करिता बरे ।
पापे जाती निर्धारे । दीर्घायु होय तो देखा ॥७१॥
 
तेजो वर्चस्‍ बल धृति । आयुरारोग्य ज्ञान संपत्ति ।
रुद्रजपे वर्धती । ऐक यमा एकचित्ते ॥७२॥
 
रुद्रजपमंत्रेसी । स्नान करविती ईश्वरासी ।
तेचि उदक भक्तीसी । जे जन करिती स्नानपान ॥७३॥
 
त्याते मृत्युभय नाही । आणिक एक नवल पाही ।
रुद्रजपे पुण्य देही । स्थिर जीव पुण्य असे ॥७४॥
 
अतिरुद्र जपोनि उदकासी । स्नान केल्या वरांसी ।
भीतसे मृत्यु त्यासी । तेही तरती भवार्णवी ॥७५॥
 
शतरुद्र अभिषेकासी । पूजा करिती महेशासी ।
ते जन होती शतायुषी । पापनिर्मुक्त परियेसा ॥७६॥
 
ऐसे जाणोनि मानसी । सांगे आपुले दूतासी ।
रुद्र जपता विप्रांसी । बाधू नको म्हणे ब्रह्मा ॥७७॥
 
ऐकोनि ब्रह्मयाचे वचना । यम आला आपुले स्थाना ।
म्हणोनि पराशरे जाणा । निरोपिले रायासी ॥७८॥
 
आता तुझ्या कुमारासी । उपाय सांगेन परियेसी ।
दशसहस्त्र रुद्रेसी । स्नपन करी शिवाते ॥७९॥
 
दहा सहस्त्र वर्षांवरी । तव पुत्र राज्य करी ।
इंद्रासमान धुरंधरी । कीर्तिवंत अपार ॥८०॥
 
त्याचे राज्याश्रियेसी । अपाय नसे निश्चयेसी ।
अकंटक संतोषी । राज्य करी तुझा सुत ॥८१॥
 
बोलवावे शत विप्रांसी । जे का विद्वज्जन परियेसी ।
लावावे ज्ञानी अनुष्ठानासी । तात्काळ तुवा रुद्राच्या ॥८२॥
 
ऐशा विप्राकरवी देखा । शिवासीकरी अभिषेका ।
आयुष्य वर्धेल कुमारका । सद्यःश्रेय होईल ॥८३॥
 
येणेपरी रायासी । सांगे पराशर ऋषि ।
राये महा आनंदेसी । आयुष्य वर्धना आरंभ केला ॥८४॥
 
ऐसा ऋषि पराशर । उपदेशितांची द्विजवर ।
बोलावोनिया सर्व संभार । पुरवीतसे ब्राह्मणांसी ॥८५॥
 
शतसंख्याक कलशांसी । विधिपूर्वक शिवासी ।
पुण्यवृक्षतळेसी । अभिषेक करवितसे ॥८६॥
 
त्याचिया जळे पुत्रासी । स्नान करवी प्रतिदिवसी ।
सप्त दिन येणे विधींसी । आराधिला ईश्वर ॥८७॥
 
अवधी जहाली दिवस सात । बाळ पडिला निचेष्टित ।
पराशरे येवोनि त्वरित । उदकेसी सिंचिले ॥८८॥
 
तये वेळी अवचित । वाक्य जहाले अदृश्यत ।
सवेचि दिसे अद्‌भुत । दंडहस्त महापुरुष ॥८९॥
 
महादंष्ट्र भयचकित । आले होते यमदूत ।
समस्त द्विजवर रुद्र पढत । मंत्राक्षता देताती ॥९०॥
 
मंत्राक्षता ते अवसरी । घातलिया कुमारावरी ।
दूत पाहती राहूनि दूरी । जवळ येऊ न शकती ॥९१॥
 
होते महापाश हाती । कुमारावरी टाकू येती ।
शिवदूत दंडहस्ती । मारू आले यमदूता ॥९२॥
 
भये चकित यमदूत । पळोनि गेले धावत ।
पाठी लागले शिवदूत । वेदपुरुषरूप देखा ॥९३॥
 
येणेपरी द्विजवर । तेणे रक्षिला राजकुमार ।
आशीर्वाद देती थोर । वेदश्रुति करूनिया ॥९४॥
 
इतुकियावरी राजकुमार । सावध झाला मन स्थिर ।
राजयासी आनंद थोर । समारंभ करीतसे ॥९५॥
 
पूजा करोनि द्विजांसी । देता झाला भोजनासी ।
तांबूलादि दक्षिणेसी । संतोषविले द्विजवर ॥९६॥
 
संतोषोनि महाराजा । सभा रचित महावोजा ।
बैसवोनि समस्ता द्विजा । महाऋषीते सिंहासनी ॥९७॥
 
राजा आपुले स्त्रियेसहित । घालिता झाला दंडवत ।
येवोनिया बैसला सभेत । आनंदित मानसी ॥९८॥
 
त्या समयी ब्रह्मसुत । नारद आला अकस्मात ।
राजा धावोनि चरण धरीत । सिंहासनी बैसवी ॥९९॥
 
पूजा करोनि उपचारी । राजयाते नमस्कारी ।
म्हणे स्वामी या अवसरी । कोठोनि येणे झाले पै ॥१००॥
 
राजा म्हणे देवऋषी । हिंडता तुम्ही त्रिभुवनासी ।
काय वर्तले विशेषी । आम्हालागी निरोपिजे ॥१॥
 
नारद म्हणे रायासी । गेलो होतो कैलासासी ।
येता देखिले मार्गासी । अपूर्व झाले परियेसा ॥२॥
 
महामृत्यु दूतांसहित । न्यावया आला तुझे सुत ।
सवेचि येऊनि शिवदूत । तयालागी पराभविले ॥३॥
 
यमदूत पळोनि जाती । यमापुढे सर्व सांगती ।
आम्हा मारिले शिवदूती । कैसे करावे क्षितीत ॥४॥
 
यम कोपोनि निघाला । वीरभद्रापासी गेला ।
म्हणे दूता का मार दिला । निरपराधे स्वामिया ॥५॥
 
निजकर्मानुबंधेसी । राजपुत्र गतायुषी ।
त्याते आणिता दूतांसी । कासया शिवदूती मारिले ॥६॥
 
वीरभद्र अतिक्रोधी । म्हणे झाला रुद्रविधि ।
दहा सहस्त्र वर्षे अवधि । आयुष्य असे राजपुत्रा ॥७॥
 
न विचारिता चित्रगुप्ता । वाया पाठविले दूता ।
वोखटे केले शिवदूता । जिवे सोडिले म्हणोनि ॥८॥
 
बोलावोनि चित्रगुप्ता । आयुष्य विचारीन त्वरिता ।
म्हणोनि पाठवी दूता । चित्रगुप्त पाचारिला ॥९॥
 
पुसताति चित्रगुप्तासी । काढोनि पाहे पुत्रासी ।
बारा वर्षे आयुष्य परियेसी । राजकुमारा लिहिले असे ॥११०॥
 
तेथेचि लिहिले होते आणिक । दशसहस्त्र वर्षे लेख ।
पाहोनि यम साशंकित । म्हणे अपराध आमुचा ॥११॥
 
वीरभद्राते वंदून । यमधर्म गेला परतोन ।
आम्ही आलो तेथोन । म्हणोनि सांगे नारद ॥१२॥
 
रुद्रजपे पुण्य करिता । आयुष्य वर्धले तुझे सता ।
मृत्यु जिंकिला तत्त्वता । पराशरगुरुकृपे ॥१३॥
 
ऐसे नारद सांगोनि । निघोनि गेला तेथोनि ।
पराशर महामुनि । निरोप घेतला रायाचा ॥१४॥
 
समस्त गेले द्विजवर । राजा हर्षे निर्भर ।
राज्य भोगिले धुरंधर । पुत्रपौत्री महीवरी ॥१५॥
 
ऐसा रुद्राध्यायमहिमा । पूजा करावी गुरुब्रह्मा ।
भिणे नलगे काळमहिमा । श्रीगुरु म्हणती दंपतीसी ॥१६॥
 
सिद्ध म्हणे नामधारकासी । ऐसी कथा विस्तारेसी ।
श्रीगुरु सांगे दंपतीसी । प्रेमभावेकरोनिया ॥१७॥
 
या कारणे श्रीगुरूसी । प्रीति थोर रुद्राध्यायासी ।
पूजा करावी भक्तीसी । रुद्राध्यायेकरोनिया ॥१८॥
 
म्हणे सरस्वतीगंगाधर । सांगे गुरुचरित्रविस्तार ।
ऐकता तरे भवसागर । लाधे चारी पुरुषार्थ ॥१९॥
 
इति श्रीगुरुचरित्रामृत । रुद्राभिषेकमाहात्म्य तेथ ।
वर्णिले असे अद्‌भुत । म्हणे सरस्वतीगंगाधर ॥१२०॥
 
इति श्रीगुरुचरित्रपरमकथाकल्पतरौ । श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे रुद्राध्यायमहिमावर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥३४॥
 
॥ ओवीसंख्या ॥१२०॥
 
॥श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु॥

वेबदुनिया वर वाचा

संबंधित माहिती