EDने 6 वर्षात 2600 हून अधिक छापे टाकले: कोट्यवधी रुपये आणि सोन्याचे जप्त झालेल्या दागिन्याचे काय होते ?

सोमवार, 1 ऑगस्ट 2022 (17:57 IST)
हाय प्रोफाईल प्रकरणांमध्ये छापे टाकल्यामुळे ED पुन्हा चर्चेत आहे. बंगालचे माजी मंत्री पार्थ चॅटर्जी यांच्या निकटवर्तीय अर्पिता मुखर्जी यांच्या घरातून एका आठवड्याच्या आत ईडीने 50 कोटींहून अधिक रोख आणि 5 किलोहून अधिक सोने जप्त केले आहे.
 
ईडीच्या छाप्यानंतर अर्पिताच्या घरातून जप्त झालेल्या नोटांच्या ढिगाऱ्याची छायाचित्रे व्हायरल होत आहेत. नोटांचे बंडले पाहून तुमच्या मनात प्रश्न निर्माण झाला असेल की इतक्या पैशांचे काय होणार?
 
EDला तपासासाठी छापे टाकण्याचे अधिकार आहेत
 
ईडी, सीबीआय, आयकर विभाग यांना मनी लाँड्रिंग, आयकर फसवणूक किंवा इतर गुन्हेगारी कारवायांमध्ये चौकशी, चौकशी, छापे टाकण्याचे आणि जंगम आणि जंगम मालमत्ता जप्त करण्याचे अधिकार आहेत.
 
या एजन्सी जप्त केलेले पैसे त्यांच्या ताब्यात घेतात आणि नंतर न्यायालयाच्या आदेशाने ते पैसे आरोपीला परत केले जातात किंवा सरकारची मालमत्ता बनते.
 
ही संपूर्ण प्रक्रिया तितकी सोपी नाही. यात अनेक पायऱ्यांचा समावेश आहे...
 
“ED, CBI,आणि आयकर विभागासारख्या केंद्रीय तपास यंत्रणांना कोणत्याही प्रकरणाच्या तपासासाठी छापे टाकण्याचा अधिकार आहे. या एजन्सींच्या तपासाच्या अधिकारांमध्ये दोन भाग असतात - एक अटक आणि चौकशीसाठी आणि दुसरा संबंधित पुरावे गोळा करण्यासाठी छापे घालण्यासाठी.
 
"तपास यंत्रणांनी टाकलेले छापे वेगवेगळ्या माहितीवर आधारित असतात, त्यामुळे आरोपीवर एकदाच छापे टाकले जावेत असे नाही, तर छापे अनेक टप्प्यात टाकले जाऊ शकतात."
 
ईडीला पीएमएलए अंतर्गत मालमत्ता जप्त करण्याचा अधिकार आहे
 
विराग गुप्ता म्हणतात, "जर आपण ईडीबद्दल बोललो, तर ते मनी लाँडरिंग प्रतिबंधक कायदा 2002 अंतर्गत आहे, म्हणजे पीएमएलए 2002, जर सीमाशुल्क विभाग असेल तर सीमाशुल्क कायद्यांतर्गत आणि जर आयकर विभाग असेल तर तो आहे. प्राप्तिकर कायद्यांतर्गत मालमत्ता असू. जप्त करण्याचा अधिकार आहे.
 
"ज्या कायद्यानुसार तपास यंत्रणा काम करते, त्याला छापा टाकण्याचा, जप्त करण्याचा आणि जप्त केलेला माल गोदामात किंवा गोदामात जमा करण्याचा अधिकार आहे."
 
ED जप्त केलेल्या वस्तूंचा पंचनामा करते 
 
छाप्यात अनेक गोष्टी जप्त केल्या जाऊ शकतात - कागदी कागदपत्रे, रोख रक्कम आणि सोन्या-चांदीचे दागिने यांसारख्या मौल्यवान वस्तू सापडतात.
 
छाप्यात जप्त केलेल्या वस्तूंचा पंचनामा करण्यात आला आहे. पंचनामा तपास यंत्रणेचा आयओ म्हणजेच तपास अधिकारी बनवतो. पंचनाम्यावर दोन स्वतंत्र साक्षीदारांच्या सह्या आहेत. ज्या व्यक्तीचा माल जप्त करण्यात आला आहे त्याची स्वाक्षरीही त्यावर असते. पंचनामा तयार झाल्यानंतर जप्त केलेला माल केस प्रॉपर्टी बनतो.
 
आता एक एक करून जाणून घेऊया की ईडीने जप्त केलेली रोकड, दागिने आणि मालमत्तेचे काय होते?
 
रोख
सर्व प्रथम, जप्त केलेल्या पैशाचा किंवा रोख रकमेचा पंचनामा केला जातो. एकूण किती रक्कम जप्त करण्यात आली, किती बॅगा आहेत, 200, 500 च्या किती व इतर नोटा आहेत, असे पंचनाम्यात नमूद आहे.
जप्त केलेल्या रोकडवर नोटेवर किंवा लिफाफ्यात काही खुणा किंवा काहीही लिहिलेले असल्यास ते तपास यंत्रणेकडे जमा केले जाते, जेणेकरून ते न्यायालयात पुरावा म्हणून सादर करता येईल.
बाकीचे पैसे बँकांमध्ये जमा केली जाते. तपास यंत्रणा जप्त केलेले पैसे केंद्र सरकारच्या रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया किंवा स्टेट बँक ऑफ इंडियामध्ये जमा करतात.
काही वेळा काही पैसे ठेवण्याची गरज भासते, तर तपास यंत्रणा अंतर्गत आदेशाने खटल्याची सुनावणी पूर्ण होईपर्यंत ते स्वतःकडे ठेवते.
 
मालमत्ता
PMLAच्या कलम 5(1) अंतर्गत मालमत्ता जप्त करण्याचा अधिकार ईडीला आहे. मालमत्तेची जप्ती न्यायालयात सिद्ध झाल्यानंतर, ही मालमत्ता पीएमएलए कलम 9 अंतर्गत सरकारच्या ताब्यात जाते.
 
"जेव्हा ईडी कोणतीही मालमत्ता अटॅच करते तेव्हा त्यावर एक बोर्ड लावला जातो, ज्यावर लिहिले होते की ही मालमत्ता खरेदी-विक्री किंवा वापरता येणार नाही."
 
तथापि, अनेक प्रकरणांमध्ये, घर आणि व्यावसायिक मालमत्ता संलग्न असताना त्यांच्या वापरासाठी सूट देखील आहे.
 
ED 180 दिवसांसाठी मालमत्ता संलग्न करू शकते
 
पीएमएलए अंतर्गत, ईडी जास्तीत जास्त 180 दिवसांच्या कालावधीसाठी म्हणजे 6 महिन्यांसाठी मालमत्ता संलग्न करू शकते.
 
जर तोपर्यंत ईडी न्यायालयात संलग्नक प्रमाणित करण्यास सक्षम नसेल, तर 180 दिवसांनंतर मालमत्ता स्वतःच सोडली जाईल, म्हणजेच ती यापुढे संलग्न केली जाणार नाही.
 
जर ईडीने 180 दिवसांच्या आत मालमत्तेची जोडणी न्यायालयात सिद्ध केली तर सरकार मालमत्ता ताब्यात घेते. यानंतर आरोपीला ईडीच्या या कारवाईविरुद्ध उच्च न्यायालयात अपील करण्यासाठी 45 दिवसांचा अवधी मिळतो.
 
व्यावसायिक मालमत्ता संलग्न असली तरीही ती कार्यरत राहू शकते
 
ED द्वारे कोणत्याही मालमत्तेची तात्काळ जप्ती किंवा तात्पुरती संलग्नता यावर शिक्कामोर्तब करत नाही.
अनेक वेळा असे देखील घडते की आरोपी ईडीने जप्त केलेल्या मालमत्तेचा वापर करू शकतो, त्या प्रकरणाचा खटला न्यायालयात सुरू असताना.
उदाहरणार्थ, 2018 मध्ये, ED ने माजी अर्थमंत्री पी चिदंबरम यांच्या दिल्लीतील जोरबाग बंगल्यातील 50% जप्त केले होते, परंतु मालमत्ता रिकामी करण्याची न्यायालयाची सूचना येईपर्यंत त्यांचे कुटुंब तेथेच थांबले होते. चिदंबरम यांचा मुलगा कार्ती यांनीही या नोटीसविरोधात कायदेशीर दिलासा मागितला होता.
ईडीने मालमत्ता जप्त केल्यानंतरही व्यावसायिक आस्थापने बंद होत नाहीत. दुकाने, मॉल्स, रेस्टॉरंट्स, हॉटेल्स यांसारख्या व्यावसायिक मालमत्ता ईडीने जप्त केल्या असतील, परंतु न्यायालयाचा निर्णय येईपर्यंत ते कार्यरत राहू शकतात.
2018 मध्ये, ईडीने एअर इंडियाशी संबंधित प्रकरणात दिल्लीच्या IGI विमानतळावरील इन हॉटेलला संलग्न केले, परंतु हॉटेलने बुकिंग करणे सुरूच ठेवले.
 
दागिने
तपास यंत्रणेने सोने, चांदी, दागिने आणि इतर मौल्यवान वस्तू जप्त केल्या तर त्याचाही पंचनामा होतो.
त्याच्याकडून किती सोने किंवा किती दागिने किंवा किती मौल्यवान वस्तू जप्त केल्या याची संपूर्ण माहिती पंचनाम्यात आहे.
सोन्या-चांदीचे दागिने आणि इतर मौल्यवान वस्तू जप्त करून सरकारी गोदामात किंवा गोदामात जमा केल्याचं विराग सांगतात.
मालमत्ता कोणाची असेल, याचा अंतिम निर्णय न्यायालय घेते
 
रोख रक्कम असो की दागिने किंवा मालमत्ता असो, न्यायालय जप्त केलेल्या वस्तूंवर अंतिम निर्णय घेते. खटल्याच्या प्रारंभी, जप्त केलेला माल पुरावा म्हणून न्यायालयात सादर केला जातो.
कोर्टाने जप्तीचे आदेश दिल्यास संपूर्ण मालमत्ता सरकारच्या ताब्यात जाते, असे विराग सांगतात. जर ईडी न्यायालयात जप्तीची कारवाई सिद्ध करू शकली नाही, तर मालमत्ता संबंधित व्यक्तीला परत केली जाते.
जप्तीला न्यायालयात किंवा उच्च न्यायालय किंवा सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिल्यास, अपीलकर्त्याने जप्त केलेला माल कायदेशीर असल्याचे सिद्ध केल्यास, त्याला सर्व जप्त केलेला माल परत मिळतो.
ज्या व्यक्तीकडे मालमत्ता आहे त्याला काही दंड ठोठावून अनेक वेळा न्यायालय मालमत्ता परत करण्याची संधी देते.
विराग यांनी सांगितले की, तपास यंत्रणा केवळ प्रशासकीय आदेशाने मालमत्ता जप्त करतात आणि नंतर न्यायालयाच्या आदेशाने ती सरकारी बनते किंवा ज्याची मालमत्ता जप्त केली जाते, ती परत केली जाते.

वेबदुनिया वर वाचा

संबंधित माहिती