होलिका दहनाची पौराणिक कथा
प्राचीन काळी हिरण्यकश्यपू नावाचा एक अतिशय शक्तिशाली पण क्रूर राक्षस राजा होता. त्याने ब्रह्मदेवाची तपश्चर्या करून असा वर मिळवला होता की, त्याला कोणताही मनुष्य, प्राणी, देव किंवा दैत्य मारू शकणार नाही; तसेच त्याला दिवसा किंवा रात्री, घराच्या आत किंवा बाहेर, आणि कोणत्याही शस्त्राने मारले जाऊ शकणार नाही. या अहंकारामुळे तो स्वतःलाच देव मानू लागला आणि प्रजेला त्याची पूजा करायला सांगू लागला.
प्रल्हादाची विष्णू भक्ती
हिरण्यकश्यपूचा मुलगा प्रल्हाद मात्र भगवान विष्णूंचा (नारायणाचा) परम भक्त होता. वडिलांनी अनेकदा सांगूनही प्रल्हादाने विष्णूची भक्ती सोडली नाही. यामुळे क्रोधीत होऊन हिरण्यकश्यपूने आपल्याच मुलाला ठार मारण्याचे ठरवले. त्याने प्रल्हादाला डोंगरावरून फेकून दिले, हत्तीच्या पायी तुडवले, पण दरवेळी भगवान विष्णूंनी त्याचे रक्षण केले.
होलिका आणि अग्नी परीक्षा
शेवटी, हिरण्यकश्यपूने आपली बहीण होलिका हिची मदत घेतली. होलिकेला असा वर होता की, ती अग्नीमध्ये जळणार नाही (काही कथांनुसार तिच्याकडे एक विशेष वस्त्र होते जे तिला आगीपासून वाचवत असे).
हिरण्यकश्यपूच्या सांगण्यावरून, होलिका प्रल्हादाला मांडीवर घेऊन पेटलेल्या चितेवर बसली. तिचा उद्देश हा होता की प्रल्हाद जळून खाक होईल आणि ती मात्र सुरक्षित राहील. परंतु प्रल्हाद शांतपणे भगवान विष्णूंचे नामस्मरण करत राहिला. परिणामस्वरुप प्रल्हादाच्या भक्तीमुळे आणि होलिकेचा हेतू वाईट असल्यामुळे, होलिका त्या अग्नीत जळून भस्म झाली आणि भक्त प्रल्हाद मात्र सुखरूप बाहेर आला.
