व्यंकटेश स्तोत्र अर्थ सहित

बुधवार, 20 एप्रिल 2022 (12:37 IST)
श्रीगणेशाय नमः । श्री व्यंकटेशाय नमः ।
ॐ नमो जी हेरंबा ।सकळादि तूं प्रारंभा ।
आठवूनि तुझी स्वरुपशोभा । वंदन भावें करीतसे ॥ १ ॥
अर्थ: सर्व काही शुभ आपल्या स्मरणातून सुरू होते. तुझ्या सुंदर स्वरूपाचा विचार करुन मी तुला नमस्कार करतो.
 
नमन माझे हंसवाहिनी । वाग्वरदे विलासिनी ।
ग्रंथ वदावया निरुपणी । भावार्थखाणी जयामाजी ॥ २ ॥
अर्थ: मी तुम्हाला ज्ञान देणारी देवी सरस्वती देवीला नमन करतो. मला एक पवित्र मजकूर लिहिण्याची वरदान द्या ज्यात विश्वास भरपूर प्रमाणात असेल.
 
नमन माझे गुरुवर्या । प्रकाशरुपा तूं स्वामिया ।
स्फूर्ति द्यावी ग्रंथ वदावया । जेणें श्रोतया सुख वाटे ॥ ३ ॥
अर्थ:हे शिक्षक, प्रभू, मी तुला नमन करतो. तू ज्ञानाचा प्रकाश आहेस. पवित्र मजकूर लिहिण्यासाठी मला प्रेरणा द्या जे ऐकल्यावर आनंद होईल.
 
नमन माझे संतसज्जना । आणि योगियां मुनिजनां ।
सकळ श्रोतयां सज्जना । नमन माझे साष्टांगी ॥ ४ ॥
अर्थ:मी संत, योगी, मुनी आणि हे ऐकणाऱ्या सर्वांना नमन करतो.
 
ग्रंथ ऐका प्रार्थनाशतक । महादोषासी दाहक ।
तोषूनियां वैकुंठनायक । मनोरथ पूर्ण करील ॥ ५ ॥
अर्थ:हा पवित्र मजकूर ऐका जो सर्वात मोठा दोष नष्ट करतो. भगवान व्यंकटेश प्रसन्न होतील आणि तुमची शुद्ध इच्छा पूर्ण करतील.
 
जयजयाजी व्यंकटरमणा । दयासागरा परिपूर्णा ।
परंज्योति प्रकाशगहना । करितों प्रार्थना श्रवण कीजे ॥ ६॥
अर्थ:जयजयकार, प्रभु. कृपया माझ्या प्रार्थना ऐका.
 
जननीपरी त्वा पाळिलें । पितयापरी त्वां सांभाळिले ।
सकळ संकटापासूनि रक्षिलें । पूर्ण दिधलें प्रेमसुख ॥ ७ ॥
अर्थ:तू आईसारखा माझा सांभाळ केलास, माझ्याकडे वडिलांप्रमाणे काळजी घेतलीस, त्रासातून माझे रक्षण केले आणि तू मला प्रेम व आनंद दिलास.
 
हें अलोलिक जरी मानावें । तरी जग हें सृजिलें आघवें ।
जनकजनीपण स्वभावें । सहज आलें अंगासी ॥ ८ ॥
अर्थ:हे अभूतपूर्व म्हणून समजले जाते. आपण जग निर्माण केले. म्हणूनच आई- वडील यांचे गुण तुमच्यामध्ये सहजपणे असतात.
 
दीनानाथा प्रेमासाठी । भक्त रक्षिले संकटी ।
प्रेम दिधलें अपूर्व गोष्टी । भजनासाठी भक्तांच्या ॥ ९ ॥
अर्थ:अरे गरिबांच्या प्रभू, तू प्रेमासाठी तुझ्या भक्तांचे रक्षण केलेस. आपण त्यांच्या प्रार्थना ऐकण्यासाठी त्यांना अभूतपूर्व प्रेम दिले.
 
आतां परिसावी विज्ञापना । कृपाळुवा लक्ष्मीरमणा ।
मज घालोनी गर्भाधाना । अलौकिक रचना दाखविली ॥ १०॥
अर्थ:अरे प्रभू देवी लक्ष्मीचा साथीदार, कृपया माझ्या प्रार्थना ऐका. तू मला जन्म दिलास आणि ही अप्रतिम, अलौकिक रचना दाखवली.
 
तुज न जाणतां झालों कष्टी । आतां दृढ तुझे पायीं घातली मिठी ।
कृपाळुवा जगजेठी । अपराध पोटीं घालीं माझें ॥ ११ ॥
अर्थ:मी तुम्हाला आधी ओळखत नसल्याने मला अडचणीत आणले. आता मी तुझ्या पाया पडलो. हे प्रभू कृपया माझे सर्व पाप गिळून टाक. 
 
माझिया अपराधांच्या राशी । भेदोनि गेल्या गगनासी ।
दयावंता हृषीकेशी । आपुल्या ब्रीदासी सत्य करीं ॥ १२ ॥
अर्थ:हे दयाळू परमेश्वरा, कृपया तुझे वचन पाळ आणि माझ्या पापांची क्षमा कर.
 
पुत्राचे सहस्त्र अपराध । माता काय मानी तयाचा खेद ।
तेवीं तू कृपाळू गोविंद । मायबाप मजलागी ॥ १३ ॥
अर्थ:आपल्या मुलाच्या हजारो पापांमुळे आई निराश होत नाही. तसेच,  हे प्रभू तू माझे आई वडील हो. 
 
उदडांमाजी काळेगोरे । काय निवडावें निवडणारे ।
कुचलिया वृक्षांची फळें । मधुर कोठोनि असतील ॥ १४ ॥
अर्थ:हरबरऱ्याच्या डाळीपासून काळ्या-पांढर्‍या धान्य कसे घेता येईल? काजराच्या झाडाची फळे गोड कसे असतील?
 
अराटीलागीं मृदुला । कोठोनि असेल कृपावंता ।
पाषाणासी गुल्मलता । कैसियापरी फुटतील ॥ १५ ॥
अर्थ:कॅक्टसमध्ये कोमलता कशी असेल? एक दगड अंकुर कसे देईल?
 
आपादमस्तकावरी अन्यायी । परी तुझे पदरीं पडिलों पाहीं ।
आतां रक्षण नाना उपायीं । करणें तुज उचित ॥ १६ ॥
अर्थ:मी पापी आहे. पण मी स्वत: ला तुमच्या स्वाधीन केले आहे. आता विविध मार्गांनी माझे रक्षण करा.
 
समर्थाचिये घरीचे श्र्वान । त्यासी सर्वही देती मान ।
तैसा तुज म्हणवितों दीन । हा अपमान कवणाचा ॥ १७ ॥
अर्थ:शहाण्या माणसाच्या घरातल्या कुत्र्याचा सुद्धा मान असतो. मी गरीब आहे आणि तुम्ही माझे आहात. मग माझा अपमान तुमचा अपमान होईल.
 
लक्ष्मी तुझे पायांतळी । आम्ही भिक्षेसी घालोनि झोळी ।
येणे तुझी ब्रीदावळी । कैसी राहील गोविंदा ॥ १८ ॥
अर्थ:जेव्हा देवी लक्ष्मी आपल्या चरणी बसते, तेव्हा आम्ही भीक मागतो. मग तुम्ही तुमचा सिद्धांत कसा ठेवाल?
 
कुबेर तुझा भांडारी । आम्हां फिरविसी दारोदारीं ।
यांत पुरुषार्थ मुरारी । काय तुजला पैं आला ॥ १९ ॥
अर्थ:जेव्हा कुबेर आपला कोषाध्यक्ष, तेव्हा आपण आम्हाला घरोघरी जायला लावता. हे प्रभू, आम्हाला ते करायला लावण्यात मोठेपणा काय आहे?
 
द्रौपदीसी वस्त्रें अनंता । देत होतासी भाग्यवंता ।
आम्हांलागी कृपणता । कोठोनि आणिली गोविंदा ॥ २० ॥
अर्थ:आपण भाग्यवान द्रौपदीला कपडे देत होते. अहो गोविंदा, मग आपण आमच्यावर दारिद्र्य का आणले?
 
मावेची करुनी द्रौपदी सती । अन्ने पुरविलीं मध्यरातीं ।
ऋषीश्र्वरांच्या बैसल्या पंक्ती । तृप्त केल्या क्षणमात्रें ॥ २१ ॥
अर्थ:मध्यरात्री द्रौपदीला जेवणासाठी आलेल्या एका क्षणामध्ये आपण सर्व ऋषींना तृप्त केले.
 
अन्नासाठी दाही दिशा । आम्हा फिरविसी जगदिशा ।
कृपाळुवा परमपुरुषा । करुणा कैसी तुज न ये ॥ २२ ॥
अर्थ:आपण आम्हाला खाण्यासाठी फिरायला लावा. हे दयाळू आणि महान परमेश्वर, आपण आमच्यावर दया कसे करू शकत नाही?
 
अंगीकासा री या शिरोमणी । तुज प्रार्थितो मधुर वचनीं ।
अंगीकार केलिया झणीं । मज हातीचे न सोडावें ॥ २३ ॥
अर्थ:परमेश्वरा, आश्रयदाता, मी तुला गोड शब्दांनी प्रार्थना करतो. तू मला जन्म दिलास आणि आता तू माझ्याकडे दुर्लक्ष करू नकोस.
 
समुद्रे अंगीकारिला वडवानळ । तेणें अंतरी होतसे विव्हळ ।
ऐसें असोनि सर्वकाळ । अंतरी सांठविला तयानें ॥ २४ ॥
अर्थ:महासागराने आग महासागरात गिळंकृत केली आणि आतून त्रास सहन करावा लागला. असे असूनही, त्याने आग स्वत: मध्येच ठेवली.
 
कूर्में पृथ्वीचा घेतला भार । तेणे सोडिला नाहीं बडिवार ।
एवढा ब्रह्मांड गोळ थोर । त्याचा अंगीकार पै केला ॥ २५ ॥
अर्थ:विष्णूच्या कासवाच्या अवताराने पृथ्वीवर कृपा केली. त्याने संपूर्ण पृथ्वीचे वजन आनंदाने स्वीकारले.
 
शंकरे धरिलें हाळाहळा । तेणे नीळवर्ण झाला गळा ।
परी त्यागिले नाही गोपाळा । भक्तवत्सला गोविंदा ॥ २६ ॥
अर्थ:भगवान शंकरांनी विष गिळंकृत केले ज्यामुळे त्यांचे मान निळे झाले. अहो, विष्णूच्या भक्तांनो, त्याने (आम्हाला) सोडले नाही.
 
माझ्या अपराधांच्या परी । वर्णितां शिणली वैखरी ।
दुष्ट पतित दुराचारी । अधमाहूनि अधम ॥ २७ ॥
अर्थ:मी केलेल्या पापांच्या ढिगाऱ्यांचे  वर्णन केल्यावर माझे भाषण थकले आहे. मी दुष्ट, पापी आहे आणि सर्वात वाईट वागणूक देखील आहे.
 
विषयासक्त मंदमति आळशी । कृपण कुव्यसनी मलिन मानसीं ।
सदा सर्वकाळ सज्जनांसी । द्रोह करी सर्वदा ॥ २८ ॥
अर्थ:मी स्वत: बद्दल खूपच मूर्ख, आळशी आहे. मी विचारांचा व्यसनाधीन आहे. मी नेहमीच चांगल्या लोकांचा विश्वासघात करतो.
 
वचनोक्ति नाहीं मधुर । अत्यंत जनासी निष्ठुर ।
सकळ पामरांमाजीं पामर । व्यर्थ बडिवार जगी वाजे ॥ २९ ॥
अर्थ:माझे बोलणे गोड नाही. मी सर्वांपेक्षा कमकुवत आहे आणि तरीही मी माझी वृत्ती दर्शवित आहे.
 
काम क्रोध मद मत्सर । हें शरीर त्यांचे बिढार ।
कामकल्पनेसी थोर । दृढ येथे केला असे ॥ ३० ॥
अर्थ:माझे शरीर इच्छा, क्रोध आणि मत्सर यांचे निवासस्थान आहे. इच्छा आणि कल्पनाशक्ती कायमस्वरूपी माझ्यामध्ये राहिली आहे.
 
अठरा भार वनस्पतींची लेखणी । समुद्र भरला मषीकरुनी।
माझे अवगुण लिहितां धरणीं । तरी लिहिले न जाती गोविंदा ॥ ३१ ॥
अर्थ:जगातील सर्व झाडे माझ्या पापांबद्दल लिहिण्यासाठी एक काठी बनविली, महासागर शाईने भरले. तरीही, मी माझे पाप लिहिणे पूर्ण केले जाणार नाही.
 
ऐसा पतित मी खरा । तरी तूं पतितपावन शारङ्गधरा ।
तुवां अंगीकार केलिया गदाधरा । कोण गुणदोष गणील ॥ ३२ ॥
अर्थ:मी खरोखर एक पापी व्यक्ती आहे. पण अहो शारंगधारा तू पापांची क्षमा करतो. जर तुम्ही मला स्वीकारले तर माझ्या पापांची किंवा पुण्यांची गणना कोण करेल?
 
नीचा रतली रायासीं । तिसी कोण म्हणेल दासी ।
लोह लागतां परिसासी । पूर्वस्थिती मग कैंची ॥ ३३ ॥
अर्थ:एखाद्या दासीने राजाशी लग्न केले तर तो नोकर कोण? तत्वज्ञानाच्या दगडाने स्पर्श केल्यास लोखंडी कोण. जर विष्णूने मला स्वीकारले तर माझी पापे धुऊन जातील.
 
गांवीचे होते लेंडवोहळ । गंगेसी मिळतां गंगाजळ ।
काकविष्ठेचे झाले पिंपळ । तयांसी निंद्य कोण म्हणे ॥ ३४ ॥
अर्थ:एखादा अशुद्ध प्रवाह गंगा नदीला भेटला की ते शुद्ध होते. त्यांना वाईट म्हणून कोण म्हणेल?
 
तैसा कुजाति मी अमंगळ । परी तुझा म्हणवितो केवळ ।
कन्या देऊनियां कुळ । मग काय विचारावे ॥ ३५ ॥
अर्थ:त्याचप्रमाणे, मी एक वाईट आणि अशुभ व्यक्ती आहे. हे भगवान विष्णू पण मी अजूनही तुझा आहे.
 
जाणत असतां अपराधी नर । तरी कां केला अंगीकार ।
अंगीकारावरी अव्हेर । समर्थें केला न पाहिजे ॥ ३६ ॥
अर्थ:मी पापी आहे हे जरी तुला समजले तेव्हाही तू मला स्वीकारलेस. आता मला सोडू नये
 
धांव पाव रे गोविंदा । हाती घेवोनिया गदा ।
करी माझ्या कर्मांचा चेंदा । सच्चिदानंदा श्रीहरी ।।३७।।
अर्थ:अहो गोविंदा, सच्चिनानंद, श्रीहरी, गदा घेऊन धावत ये आणि माझी कर्मे नष्ट कर.
 
तुझिया नामाची अपरिमित शक्ती । तेथे माझी पापे किती ।
कृपाळुवा लक्ष्मीपती । बरवे चित्ती विचारी ।।३८।।
अर्थ: तुझ्या नावात पुष्कळ सामर्थ्य आहे. माझी पापे त्यापुढे धरु शकत नाहीत. याचा चांगला विचार कर.
 
तुझे नाम पतितपावन । तुझे नाम कलिमलदहन ।
तुझे नाम भवतारण । संकटनाशन नाम तुझे ।।३९।।
अर्थ: तुझ्या नावाचा अर्थ पापांचा नाश करणारा. आपल्या नावाचा अर्थ आपत्तींचा नाश करणारा आहे.
 
आता प्रार्थना ऐक कमळापती । तुझे नामी राहो माझीमती मती।
हेंची मागतो पुढत पुढती । परंज्योती व्यंकटेशा  ।।४०।। 
अर्थ: हे कमलापती कृपया माझ्या प्रार्थना ऐका. माझे मन तुझ्याबरोबर राहू दे.
 
तू अनंत तुझी अनंत नामे । तयांमाजी अति सुगमे ।
ती मी अल्पमती प्रेमे । स्मरूनी प्रार्थना करीतसे ।। ४१।।
अर्थ: आपण अमर्याद आहात आणि आपल्या नावे मर्यादा नाहीत. मी माझ्या असमर्थ बुद्धिमत्तेचा वापर करून काही गोड नावे प्रेमाने निवडत आहे आणि आपल्याकडे प्रार्थना करतो.
 
श्रीव्यंकटेशा वासुदेवा । प्रद्युम्ना अनंता केशवा ।
संकर्षणा श्रीधरा माधवा । नारायणा आदिमूर्ती ।।४२।।
पद्मनाभा दामोदरा । प्रकाशगहना परात्परा ।
आदि अनादि विश्वंभरा । जगदुद्धारा जगदीशा ।।४३।।
कृष्णा विष्णो ह्रीशिकेषा । अनिरुद्धा पुरूषोतम्मा परेशा ।
नृसिंह वामन भार्गवेशा । बौद्ध कलंकी निजमूर्ती  ।। ४४।।
अनाथरक्षका आदिपुरुषा । पूर्णब्रह्म सनातन निर्दोषा ।
सकळमंगळ मंगळाधीशा । सज्जनजीवना सुखमूर्ती ।।४५।।
अर्थ: अनाथरक्षक, आदीपुरुष, पूर्णब्रह्मा, सनातन, निर्दोषा, सकलमंगल, मंगलधीषा, सज्जनजीवन, सुखमूर्ती
गुणातीता गुणज्ञा । निजबोधरूपा निमग्ना ।
शुध्द सात्विका सुज्ञा । गुणप्राज्ञा परमेश्वरा ।।४६।।
श्रीनिधी श्रीवत्सलांछनधरा । भयकृदभयनाशना गिरिधरा ।
दुष्टदैत्यसंहारकरा । वीरा सुखकरा तू एक ।।४७।।
निखिल निरंजन निर्विकारा । विवेकरवाणी वैरागरा ।
मधुमुरदैत्यसंहारकरा । असुरमर्दना उग्रमूर्ती ।।४८।।
शंखचक्र गदाधरा । गरुडवाहना भक्तप्रियकरा ।
गोपीमनरंजना सुखकरा । अखंडित स्वभावे ।।४९।।
नानानाटकसूत्रधारिया । जगद्व्यापका जगद्वर्या ।
कृपासमुद्रा करुणालया । मुनिजनध्येया मूळमूर्ती ।।५०।।
शेषशयना सार्वभौमा । वैकुंठवासिया निरूपमा ।
भक्तकैवारिया गुणधाम । पाव आम्हां ये समयी ।।५१।।
 
ऐसी प्रार्थना करुनि देवीदास । अंतरी आठविला श्री व्यंकटेश ।
स्मरता ह्रिदयी प्रकटला ईश । त्या सुखासी पार नाही ।।५२।।
अर्थ: या प्रार्थनेने देवीदासांनी श्री व्यानकटेश्वरच्या मनामध्ये कल्पना केली. भगवान त्याच्या अंत: करणात प्रकट झाले.
 
ह्रिदयी आविर्भवली मूर्ती । त्या सुखाची अलौकिक स्थिती ।
आपुले आपण श्रीपती । वाचेहाती वदवीतसे ।।५३।।
अर्थ: भगवान व्यंकटेशची प्रतिमा हृदयात दिसून आली आणि आनंदी भावना अविश्वसनीय होती. देवीदास यांच्या भाषणातून भगवान स्वत: बोलू लागले.
 
‘ते’ स्वरूप अत्यंत सुंदर । श्रोती श्रवण कीजे सादर ।
सांवळी तनु सुकुमार । कुंकुमाकार पादपद्मे ।।५४।।
अर्थ: हे भक्तजन, आपल्यासमोर सादर केलेल्या अत्यंत सुंदर स्वरूपाचे वर्णन ऐका. भगवान व्यंकटेशचे शरीर गडद व पाय लाल कमळांसारखे आहे.
 
सुरेख सरळ अंगोळिका । नखें जैसी चंद्ररेखा ।
घोटीव सुनीळ अपूर्व देखा । इंद्रनिळाचियेपरी ।।५५।।
अर्थ: बोटांनी सुंदर सरळ सरळ आणि नखे सुंदर निळ्या रंगाच्या इंद्रनील रत्नाप्रमाणे चंद्रकोर आकाराच्या चंद्राप्रमाणे आहेत.
 
चरणी वाळे घागरिया । वांकी वरत्या गुजरिया ।
सरळ सुंदर पोटरिया । कर्दळीस्तंभाचियेपरी ।।५६।।
अर्थ: पायात आणि इतर सुंदर दागिन्यांमधील सांगीतले घोट्यांचे टोकळे, त्याचे वासरे सरळ आणि लिलीच्या काठासारखे सुंदर आहेत.
 
गुडघे मांडिया जानुस्थळ । कटीतटी किंकिणी विशाळ ।
खालते विश्वउत्पत्तिस्थळ । वरी झळाळे सोनसळा ।।५७।।
अर्थ: त्या वर गुडघे, मांडी आणि कमरच्या ओळीच्या सभोवतालच्या रत्नाचा पट्टा आहेत.
 
कटीवरते नाभिस्थान । जेथोनि ब्रह्मा झाला उत्पन्न ।
उदरी त्रिवळी शोभे गहन । त्रैलोक्य संपूर्ण जयामाजी ।।५८।।
अर्थ:भगवान ब्रह्माचा जन्म त्याच्या कंबरच्या वरच्या नाभीतून झाला होता. तीन स्तरित ओटीपोटात प्रदेश म्हणजे संपूर्ण विश्वाचे निवासस्थान.
 
वक्ष:स्थळी शोभे पदक । पाहोनि चंद्रमा अधोमुख ।
वैजयंती करी लखलख । विद्युल्लतेचियेपरी ।।५९||
अर्थ: एक सुंदर लटकन त्याच्या छातीत सुशोभित होते आणि चंद्रानेही तो पाहताना आपला चेहरा लपविला आहे. हार वैजयंती विजेसारखा चमकतो.
 
ह्रिदयी श्रीवत्सलांछन । भूषण मिरवी श्रीभगवान ।
तयावरते कंठस्थान । जयासी मुनिजन अवलोकिती ।।६०।।
अर्थ: भगवान विष्णू श्रीवतस्लंचन सारख्या अलंकारांबद्दल सजवतात ज्याचे त्याने हृदयात घातले आहे.
 
उभय बाहुदंड सरळ ।नखें चंद्रापरीस तेजाळ ।
शोभती दोन्ही करकमळ । रातोत्पलाचीयेपरी ।।६१।।
अर्थ: दोन्ही हात सरळ आणि नखे चंद्राप्रमाणे तेजस्वी. दोन्ही तळवे लाल कमळांसारखी सुंदर आहेत.
 
मनगटी विराजती कंकणे । बाहुवटी बाहुभूषणे ।
कंठी लेइली आभरणे । सूर्यकिरणे उगवली ।।६२।।
अर्थ: कंगण मनगट सुशोभित करतात आणि बाजूबंद वरच्या हातांना. गळ्यातील दागिने उगवत्या सूर्याच्या किरणांप्रमाणे चमकतात.
 
कंठावरुते मुखकमळ । हनुवटी अत्यंत सुनीळ ।
मुखचंद्रमा अतिनिर्मळ । भक्तस्नेहाळ गोविंदा ।।६३।।
अर्थ: मुख कमळ सारखे. हनुवटी खूप सुंदर. अहो भक्त गोविंदावर प्रेम करणारे, तुझा चेहरा निष्कलंक चंद्रासारखा आहे.
 
दोन्ही अधरांमाजी  दंतपंक्ती । जिव्हा जैसी लावण्यज्योती ।
अधरामृतप्राप्तीची गती । ते सुख जाणे लक्ष्मी ।।६४।।
अर्थ: दात दोन्ही ओठांच्या दरम्यान. जीभ एक सुंदर ज्योत. ओठातील अमरत्व केवळ देवी लक्ष्मीच अनुभवू शकते.
 
सरळ सुंदर नासिक । जेथे पवनासी झाले सुख ।
गंडस्थळीचे तेज अधिक । लखलखीत दोहीं भागी ।।६५।।
अर्थ: नाक सरळ - सुंदर आणि. दोन्ही बाजूंच्या गालची हाडे चंचल.
 
त्रिभुवनीचे तेज एकवटले । बरवेपण सिगेसि आले ।
दोन्ही पातयांनी धरिले । तेच नेत्र श्रीहरीचे ।।६६।।
अर्थ:तिन्ही जगाची चमक एकत्र होते आणि सौंदर्य शिगेला पोहोचते. पापण्या श्री हरिचे डोळे धरतात.
 
व्यंकटा भृकुटिया सुनीळा । कर्णद्वयाची अभिनव लीळा ।
कुंडलांच्या फांकती कळा । तो सुखसोहळा अलौकिक ।।६७।।
अर्थ: वक्र - सुंदर भुवया. दोन्ही कानांचे सौंदर्य अविश्वसनीय. आपल्याला पाहण्याचा अनुभव मंत्रमुग्ध.
 
भाळ विशाळ सुरेख । वरती शोभे कस्तुरीटिळक ।
केश कुरळे अलौकिक । मस्तकावरी शोभती ।।६८।।
अर्थ:कपाळ रुंद - सुंदर. सुंदर कुरळे केस डोके सुशोभित करतात.
 
मस्तकी मुकुट आणि किरीटी । सभोवती झिळमिळ्याची दाटी ।
त्यावरी मयूरपिच्छांची वेटी । ऐसा जगजेठी देखिला ।।६९।।
अर्थ:मोत्याचा मुकुट डोक्यावर. मुकुटच्या वर मयूरचे पंख. भगवान विष्णू प्रकट झाले.
 
ऐसा तू देवाधिदेव । गुणातीत वासुदेव ।
माझिया भक्तीस्तव । सगुणरूप झालासी ।।७०।।
अर्थ:आपण पुण्यने देवांचे आणि वासुदेव आहात. आपण सर्वगुणांनी परिपूर्ण आहात .
 
आतां करू तुझी पूजा । जगज्जीवना अधोक्षजा ।
आर्ष भावार्थ हा माझा । तुज अर्पण केला असे ।।७१।।
अर्थ:अहो जगजीवन, अधोक्ष आता मी तुझी उपासना करू दे.
 
करूनि पंचामृतस्नान । शुद्धामृत वरी घालून ।
तुज करू मंगलस्नान । पुरुषसूक्तेकरूनियां ।।७२।।
अर्थ: मी तुम्हाला अमृत आणि पंचमृत सोबत स्नान करीत आहे.
 
वस्त्रे आणि यज्ञोपवीत । तुजलागी करू प्रीत्यर्थ ।
गांधाक्षता पुष्पे बहुत । तुजलागी समर्पू ।।७३।।
अर्थ: तुमच्या प्रेमाच्या निमित्ताने मी तुम्हाला वस्त्रे आणि यज्ञोपवीत, तुमच्या कपाळावर चंदन, तांदूळ आणि फुले देत.
 
धूप दीप नैवेद्य । फल तांबूल दक्षिणा शुद्ध ।
वस्त्रे भूषणे गोमेद । पद्मरागादिकरुनी ।।७४।।
अर्थ: मी तुला उदबत्ती,  नैवेद्य , फळ , कपडे, दागदागिने, गोमाड  आणि पद्मरागडी अर्पण करतो.
 
भक्तवत्सला गोविंदा । ही पूजा अंगीकारावी परमानंदा ।
नमस्कारुनी पादारविंदा । मग प्रदक्षिणा आरंभिली ।।७५।।
अर्थ: ते भक्त गोविंदावर प्रेम करतात, कृपया माझी उपासना प्रिय परमानंद स्वीकारा. प्रदक्षिणा सुरू करण्यासाठी मी तुला नमन करतो आणि तुझ्या पायाला स्पर्श करतो.
 
ऐसा षोडशोपचारे भगवंत । यथाविधि पूजिला हृदयांत ।
मग प्रार्थना आरंभिली बहुत । वरप्रसाद मागावया ।।७६।।
अर्थ: अशा प्रकारे, हृदयात भगवान विष्णू मग वरदान मागण्यासाठी प्रार्थना करण्यास सुरवात केली.
 
जयजयाजी श्रुतिशास्त्रआगमा । जयजयाजी गुणातीत परब्रह्मा ।
जयजयाजी हृदयवासिया रामा । जगदुद्धारा जगद्गुरू ।।७७।।
अर्थ: जय श्रुतिशास्त्रागम, गिलजित परब्रह्म, जय राम अंत: करणात स्थिर झाले
 
जयजयाजी पंकजाक्षा । जयजयाजी कामळाधीशा ।
जयजयाजी पूर्णपरेशा  । अव्यक्तवक्ता सुखमुर्ती ।।७८।।
अर्थ: जय पंकजाक्ष, कमलादेषा, ओला पूर्णपेशा, आनंदाची मूर्ती जो अज्ञात स्वरूपात उपस्थित आहे.
 
जयजयाजी भक्तरक्षका । जयजयाजी वैकुंठनायका ।
जयजयाजी जगपालका । भक्तांसी सखा तू एक ।।७९।।
अर्थ: भक्तांच्या रक्षकाचा जयघोष करा, वैकुंठनायक असो, जगाचा काळजीवाहू असो, तुम्ही तुमच्या भक्तांचे एकमेव मित्र आहात.
 
जयजयाजी निरंजना । जयजयाजी परात्परगहना ।
जयजयाजी शुन्यातीत निर्गुणा । परिसावी विज्ञापन एक माझी ।।८०।।
अर्थ: जय निरंजन , गारा परातपरगहाना, भगवान विष्णू  कृपया माझी विनंती ऐका.
 
मजलागी देई ऐसा वर । जेणें घडेल परोपकार ।
हेंचि मागणे साचार । वारंवार प्रार्थीतसे ।।८१।।
अर्थ: मी पुन्हा पुन्हा आणि प्रामाणिक मनाने फक्त अशीच विनंती करतो की मला अशी वरदान द्या ज्याद्वारे मी इतरांना मदत करू शकेन.
 
हा ग्रंथ जो पठण करी । त्यासी दु:ख नसे संसारी ।
पठणमात्रे चराचरी ।विजयी करी जगाते ।।८२।।
अर्थ: जो कोणी हा ग्रंथ वाचतो त्याला जगात दु:ख असू नये. नियमित वाचनाने तो जगात विजय मिळवितो.
 
लाग्नार्थियाचे व्हावें लग्न । धनार्थीयासी व्हावें धन ।
पुत्रार्थियाचे मनोरथ पूर्ण । पुत्र देऊनि करावे ।।८३।।
अर्थ: एखाद्या महत्वाकांक्षी लग्नार्थि चे लग्न होऊ दे, संपत्ती शोधणाऱ्याला संपत्ती मिळावी, संतती मिळावी.
 
पुत्र विजयी आणि पंडित । शतायुषी भाग्यवंत ।
पितृसेवेसी अत्यंत रत । जयाचे चित्त सर्वकाळ ।।८४।।
अर्थ: तो मुलगा विजयी, बौद्धिक, दीर्घ आयुष्यासह भाग्यवान असू दे आणि त्याचे मन वडिलांच्या सेवेत कायम असो.
 
उदार आणि सर्वज्ञ । पुत्र देई भक्तालागून ।
व्याधिष्ठांची पीडा हरण । तत्काळ कीजे गोविंदा ।।८५।।
अर्थ: हे गोविंदा, आपल्या भक्तांना उदार आणि बौद्धिक मुलगा द्या. आजारांनी ग्रस्त असणाऱ्यांचे दु:ख कायमचे दूर होऊ दे. 
 
क्षय अपस्मार कुष्ठादि रोग । ग्रंथपठणे सरावा भोग ।
योगाभ्यासियासी योग । पठणमात्रे साधावा ।।८६।।
अर्थ: हे ग्रंथ वाचल्यावर कर्करोग, अपस्मार, कुष्ठरोग इ. नष्ट होते. हे वाचून योग्याचा योग सिद्ध होऊ द्या.
 
दरिद्री व्हावा भाग्यवंत । शत्रूचा व्हावा नि:पात ।
सभा व्हावी वश समस्त । ग्रंथपठणेकरुनिया ।।८७।।
अर्थ: गरीबांना भाग्यवान बनू दे, शत्रूचा नाश होऊ दे आणि हे ग्रंथ वाचल्यावर जनतेवर विजय मिळू दे.
 
विद्यार्थियासी विद्या व्हावी । युद्धी शस्त्रे न लागावी ।
पठणे जगात कीर्ति व्हावी । साधु साधु म्हणोनिया ।।८८।।
अर्थ: ज्ञानाचा साधक ज्ञानी बनू द्या, युद्धाची आणि शस्त्राची गरज भासू नये आणि पवित्र पुण्य व्यक्ती म्हणून मान्यता मिळवून जगात कीर्ती होऊ द्या.
 
अती व्हावे मोक्षसाधन । ऐसे प्रार्थनेसी दीजे मन ।
एवढे मागतो वरदान । कृपानिधे गोविंदा ।।८९।।
अर्थ: हे दयाळू गोविंदा, मी पुनर्जन्मच्या चक्रातून मुक्त होईल असा वरदान मागितला आहे. कृपया माझ्या प्रार्थनांचा विचार करा.
 
प्रसन्न झाला व्यंकटरमण । देवीदासासी दिधले वरदान ।
ग्रंथाक्षरी माझे वचन । यथार्थ जाण निश्चयेसी ।।९०।।
अर्थ: भगवान व्यंकटराम प्रसन्न झाले आणि देवीदासांना वरदान देऊन आशीर्वाद दिला. “पुस्तकातील माझे अचूक वचन आणि कागदपत्र दृढपणे जाणून घ्या”.
 
ग्रंथी धरोनि विश्वास । पठण करील रात्रंदिवस ।
त्यालागी मी जगदीश । क्षण एक न विसंबे ।।९१।।
अर्थ: मी, जगदीश (भगवान विष्णू),  दिवसभर रात्रभर या ग्रंथावर विश्वास ठेवून आणि वाचणाऱ्याला एका क्षणालाही विसरणार नाही.
 
इच्छा धरोनि करील पठण । त्याचे सांगतो मी प्रमाण ।
सर्व कामनेसी साधन । पठण एक मंडळ ।।९२।।
अर्थ: मी नेहमीची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी किती वाचन करावे हे सांगत आहे. ते 42 दिवस आहेत.
 
पुत्रार्थियाने तीन मास । धनार्थियाने एकवीस दिवस ।
कन्यार्थियाने षण्मास । ग्रंथ आदरे वाचवा ।।९३।।
अर्थ: हे ग्रंथ आदराने वाचले पाहिजे. ज्याला मुलाची इच्छा आहे त्याने 3 महिने वाचले पाहिजे. ज्याला संपत्ती पाहिजे असेल त्याने 21 दिवस वाचले पाहिजेत. ज्याला मुलगी पाहिजे असेल त्याने 6 महिने वाचले पाहिजे.
 
क्षय अपस्मार कुष्टादि रोग । इत्यादि साधने प्रयोग ।
त्यासी एक मंडळ सांग । पठणेकरूनि कार्यसिद्धी ।।९४।।
अर्थ: संपूर्ण २ दिवसांच्या कालावधीत हे ग्रंथ वाचल्यानंतर कर्करोग, अपस्मार, कुष्ठरोग बरा होईल.
 
हे वाक्य माझे नेमस्त । ऐसे बोलिला श्रीभगवंत ।
साच न मानी जयाचे चित्त । त्यासी अध:पात सत्य होय ।।९५।।
अर्थ: श्री भगवंत म्हणाले “मी काय बोललो ते निश्चितपणे जाणून घ्या.” ज्याचा यावर विश्वास नाही त्याला खरोखर नष्ट होईल.
 
विश्वास धरील ग्रंथपठणी । त्यासी कृपा करील चक्रपाणी ।
वर दिधला कृपा करुनी । अनुभवे कळो येईल ।।९६।।
अर्थ: ज्याला या ग्रंथाच्या वाचनावर विश्वास आहे त्याला चक्रपाणी (भगवान विष्णू) आशीर्वाद देतील. त्याने स्वत: ही वरदान दिली आहे आणि आपल्याला हे अनुभवाने कळेल.
 
गजेन्द्राचिया आकांतासी । कैसा पावला हृषीकेशी ।
प्रल्हादाचिया भावार्थासी । स्तंभातूनी प्रगटला ।।९७।।
अर्थ: अहो हृषीकेशा, तू हत्तींचा कर्कश आवाज ऐकल्यावर दिसलास. प्रल्हादच्या भक्तीवरुन तुम्ही स्तंभातून प्रकट झाला होता.
 
वज्रासाठी गोविंदा । गोवर्धन परमानंदा ।
उचलोनिया स्वानंदकंदा । सुखी केले तये वेळी ।।९८।।
अर्थ: जेव्हा भगवान इंद्राने आपत्ती आणली, अरे गोविंदा, परमानंद, स्वानंदकांडा, आपण गोवर्धन डोंगर उचलून सुटका केली.
वत्साचे परी भक्तांसी । मोहे पान्हावे धेनु जैसी ।
मातेच्या स्नेह्तुलनेसी । त्याचपरी घडलेसे ।।९९।।
अर्थ: आपण आपल्या भक्तांवर प्रेम कराल जसे गाईला तिच्या बछड्यावर आणि आईने आपल्या मुलावर प्रेम केले आहे
 
ऐसा तू माझा दातार । भक्तांसी घालिसी कृपेची पाखर ।
हा तयाचा निर्धार । अनाथनाथ नाम तुझे ।।१००।।
अर्थ: तू माझा देणगी होण्याचा संकल्प करतोस आणि तुझ्या भक्तांना तुझ्या आशीर्वादाने झाकतोस. आपले नाव अनाथनाथ (अनाथांचा काळजीवाहू) आहे.
 
श्रीचैतन्यकृपा अलोकिक । संतोषोनि वैकुंठनायक ।
वर दिधला अलोकिक । जेणे सुख सकळांसी ।।१०१।।
अर्थ: प्रसन्न होऊन वैकुंठनायक यांनी एक अविश्वसनीय वरदान दिले ज्यामुळे प्रत्येकजण आनंदी होईल.
 
हा ग्रंथ लिहिता गोविंद । या वचनी न धरावा भेद ।
हृदयी वसे परमानंद । अनुभवसिद्ध सकळांसी ।।१०२।।
अर्थ: जो हा ग्रंथ लिहितो तो स्वत: गोविंदा आहे हे बोलल्या गेलेल्या शब्दांत रहस्य नाही. परमानंद हृदयात वास करतात आणि अनुभवल्यानंतर सर्वजण ओळखतात.
 
या ग्रंथीचा इतिहास । भावें बोलिला विष्णुदास ।
आणिक न लागती सायास । पठणमात्रे कार्यसिद्धी ।।१०३।।
अर्थ: विष्णुदास या पुस्तकाच्या इतिहासाबद्दल भक्तीभावाने बोलले. आपले कार्य हे वाचून पूर्ण होईल आणि इतर कशाचीही गरज नाही.
 
पार्वतीस उपदेशी कैलासनायक । पूर्णानंद प्रेमसुख ।
त्याचा पार न जाणती ब्राह्मादिक । मुनि सुरवर विस्मित ।।१०४।।
अर्थ: कैलासनायक यांनी देवी पार्वतीला अशी माहिती दिली की पूर्ण आनंद आणि प्रेमाची मर्यादा ब्रह्मा वगैरेही माहिती नाही.
 
प्रत्यक्ष प्रगटेल वनमाळी । त्रैलोक्य भजत त्रिकाळी ।
ध्याती योगी आणि चंद्रमौळी । शेषाद्रीपर्वती उभा असे ।।१०५।।
अर्थ: तीन जग आणि तीन युग त्यांची उपासना करतात, योगी आणि चंद्रमौली नेहमीच त्याचे स्मरण करतात आणि जो शेषाद्री पर्वतावर उभा आहे.
 
देवीदास विनवी श्रोतयां चतुरां । प्रार्थनाशतक पठण करा ।
जावया मोक्षाचिया मंदिरा । काहीं न लागती सायास ।।१०६।।
अर्थ: देविदास ज्ञानी श्रोते भक्तांना ही प्रार्थना वाचण्याची विनंती करतात. तुम्हाला आत्म्याच्या मुक्तीच्या मंदिरात जाण्यासाठी दुसर्‍या कशाचीही गरज भासणार नाही.
 
एकाग्रचित्ते एकांती । अनुष्ठान कीजे मध्यराती ।
बैसोनिया स्वस्थचित्ती । प्रत्यक्ष मूर्ति प्रगटेल ।।१०७।।
अर्थ: मध्यरात्री एकाकीने शांतपणे बसून आणि संपूर्ण एकाग्रतेने हे वाचा. भगवान विष्णू स्वतः प्रकट होतील.
 
तेथें देह्भावासी नुरे ठाव । अवघा चतुर्भुज देव ।
त्याचे चरणी ठेवोनि भाव । वरप्रसाद मागावा ।।१०८।।
अर्थ: चार हात असलेल्या ईश्वराच्या रूपात शारीरिक अस्तित्वाची भावना नाही. आपले डोके त्याच्या पायावर ठेवा आणि वरदान मागा.
इति श्रीदेवीदासविरचितं श्रीव्यंकटेशस्तोत्रं संपूर्णम ।|श्री व्यंकटेशार्पणमस्तु ।|

वेबदुनिया वर वाचा

संबंधित माहिती